Obrzędy liturgii mszalnej: puryfikacja.

Puryfikacja

podstrona w trakcie przygotowania

Nazwa puryfikacja pochodzi z języka łacińskiego od słowa purificare, oznaczającego oczyszczanie z brudu lub oczyszczenie rytualne, kultowe. Stąd biały ręczniczek, służący do wycierania pateny i kielicha po ich obmyciu, nosi nazwę puryfikaterz (łac. purificatorium).

* * *

Obmycie naczyń było poprzedzone przez nieznany już dziś w liturgii łacińskiej obrzęd obmycia ust (łac. ablutio oris), o którym w przedsoborowej liturgii zachowała się jedynie mało zauważalna wzmianka.

Św. Jan Chryzostom (+407), patriarcha Konstantynopola zalecał, by po przyjęciu Komunii św. wypić nieco wody lub zjeść odrobinę chleba. (Był to wówczas zwyczaj nowy, gdyż jego wprowadzanie wrogowie Jana Chryzostoma umieścili wśród zarzutów przeciwko niemu.) Należy pamiętać, iż nie używano wtedy – tak jak dziś – praktycznych komunikantów, lecz do konsekracji dawano całe kawałki chleba. Ablutio oris miała na celu, by w ustach nie pozostawały resztki Eucharystii.

W Kościele zachodnim, kiedy Komunia była przyjmowana pod dwiema postaciami, celem obmycia ust rozdawano wino. Wzmianki o tym sięgają XI wieku. Usługujący przy rozdawaniu wina nazywał się sacrista.

Reformy synodów XVI-wiecznych zalecały, by naczynia, w których to wino podaje się wiernym, miały inny kształt niż kielich mszalny i żeby nie podawał go ksiądz. W czasach tych już nie udzielano wiernym Komunii pod dwiema postaciami. Owszem, niekiedy dodawano do kielicha z winem odrobinę Krwi Pańskiej lub na chwilę maczano w nim Hostię.

Ablutio oris praktykowany był jeszcze w XVII i XVIII wieku - np. w Niemczech był powszechny, a o wino troszczyły się odpowiednie fundacje.

Obrzęd ten spotykano jeszcze w 1. poł. XX wieku w niektórych klasztorach zachodnioeuropejskich.

* * *

W Kościele w Galii na przełomie VII/VIII wieku celebrans po zakończeniu Mszy świętej obmywał końce palców, którymi dotykał Eucharystii. W żywocie biskupa Bonita z Clermont (+709) czytamy, iż chorzy starali się, by dostać wodę pozostałą po takim obmyciu.

* * *

Najstarsze znane dziś przepisy liturgiczne regulujące przebieg obmycia naczyń sięgają wieku VI. W Kościołach syryjskich wymagano, by wodę po umyciu świętych naczyń wylewać do specjalnie na to przeznaczonego miejsca. W Kościołach zachodniosyryjskich odmawiano podczas tego obrzędu specjalne modlitwy, a po obmyciu naczyń obmywano jeszcze raz palce i wycierano naczynia gąbką.

W Kościele łacińskim na przełomie IX/X wieku przepisy zlecały puryfikację diakonowi lub subdiakonowi. Użytą wodę również należało wylać do odpowiedniego miejsca w zakrystii lub obok ołtarza. Spotyka się wzmianki z XI wieku o używaniu do puryfikacji wina oraz o myciu naczyń liturgicznych po zakończeniu Mszy. Bywało, iż dokonywano aż trzykrotnego obmycia.

C.d.n.